Uitstel is geen afstel: wat de AI Act nu al van u verwacht

AI en de wet

17 aug

Volgens de FOD Economie gebruikte in 2025 34,54% van de Belgische ondernemingen minstens één AI-technologie. Bij kleine ondernemingen bedroeg dat aandeel 28,82%. Ruim één op de tien gebruikt er minstens drie. De huidige verplichtingen zijn dus zeker relevant.

Wat werd uitgesteld?

De AI Act is sinds augustus 2024 van kracht en wordt stapsgewijs van toepassing. Op 27 juli 2026 trad de Digital Omnibus on AI in werking. Die verschuift vooral de zware verplichtingen voor hoogrisico-AI:

AI-systemen uit bijlage III, onder meer voor werving, kredietbeoordeling en onderwijs, moeten vanaf 2 december 2027 voldoen.
AI die ingebouwd is in gereguleerde producten, zoals machines, krijgt tijd tot 2 augustus 2028.

Het gaat onder meer om verplichtingen rond risicobeheer, datakwaliteit, technische documentatie, logging, menselijk toezicht en conformiteitsbeoordeling.

Belangrijk: niet de hele AI Act werd uitgesteld. De regels over verboden toepassingen en AI-geletterdheid gelden al sinds 2 februari 2025. Sinds 2 augustus 2026 zijn ook de transparantieverplichtingen van artikel 50 van toepassing.

Wat geldt sinds 2 augustus?

Artikel 50 verplicht organisaties in bepaalde situaties duidelijk te maken dat AI wordt gebruikt. Daarbij is het onderscheid tussen de aanbieder van een AI-systeem en de organisatie die het gebruikt belangrijk.

Concreet:

Bij rechtstreekse interactie, bijvoorbeeld via een chatbot, moet voor de gebruiker duidelijk zijn dat hij met AI communiceert.
Aanbieders van generatieve AI moeten gegenereerde inhoud technisch herkenbaar maken. Bestaande systemen krijgen voor die machineleesbare markering tijd tot 2 december 2026.
Wie deepfakes inzet, moet aangeven dat het beeld, de audio of de video kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd. Niet elk AI-beeld is automatisch een deepfake.
AI-gegenereerde tekst over onderwerpen van algemeen belang moet als dusdanig herkenbaar zijn. Dat hoeft niet wanneer de tekst inhoudelijk door een mens werd beoordeeld, er echte redactionele controle was én iemand de verantwoordelijkheid voor de publicatie draagt.
Mensen die worden blootgesteld aan emotieherkenning of biometrische categorisatie moeten daarover worden geïnformeerd.

Overtredingen van artikel 50 kunnen leiden tot boetes van maximaal 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet.

Dat zijn plafonds, geen standaardboetes. Voor kmo’s geldt bovendien het laagste van beide maxima.

AI-geletterdheid blijft verplicht

De omnibus heeft artikel 4 versoepeld, maar niet geschrapt. Organisaties moeten maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van medewerkers en andere gebruikers te ondersteunen. Ze hoeven geen specifiek kennisniveau voor iedere medewerker te garanderen.

Een eenmalige algemene opleiding volstaat daarom niet noodzakelijk. De inhoud moet aansluiten bij de gebruikte systemen, de rol van de medewerker en de mogelijke gevolgen voor klanten, kandidaten of andere betrokkenen. Leg opleidingen, richtlijnen en gemaakte afspraken dan ook aantoonbaar vast.

Het is niet omdat België achterloopt dat uw organisatie dat ook moet doen

Het Belgische toezichtskader is nog niet volledig afgewerkt. Het BIPT is naar voren geschoven als centrale toezichthouder, maar de wettelijke aanwijzing en de bevoegdheidsverdeling met andere overheden waren eind juli nog niet rond.

Dat creëert onzekerheid, maar geen vrijstelling. Een Europese verordening is rechtstreeks van toepassing. Bovendien kunnen klanten, aanbestedende overheden, auditors en verzekeraars al eerder vragen hoe u AI gebruikt en beheert.

Wat moet u nu doen?

Voor de meeste organisaties is dit de logische volgorde:

Maak een inventaris. Breng alle AI in kaart, ook functies binnen uw CRM, HR-pakket, klantenserviceplatform en Microsoft-omgeving.
Bepaal uw rol. Bent u aanbieder of gebruiksverantwoordelijke? Een organisatie die een bestaand systeem aanpast of onder eigen naam aanbiedt, kan onverwacht aanbieder worden.
Controleer artikel 50. Kijk naar chatbots, deepfakes, gepubliceerde teksten, emotieherkenning en de technische markeringen van uw leveranciers.
Classificeer mogelijke hoogrisicosystemen. Gebruik het uitstel tot december 2027 om de nodige maatregelen gefaseerd op te bouwen.
Maak AI-geletterdheid aantoonbaar. Leg vast wie welke AI mag gebruiken, welke instructies gelden en welke opleiding werd gegeven.

Waar PD-Consult helpt

PD-Consult is geen advocatenkantoor en dit artikel is geen juridisch advies. Wij vertalen de regelgeving wel naar uw processen en systemen.

Dat begint met een AI-inventarisatie: we brengen uw AI-gebruik in kaart, bepalen uw rol per systeem, toetsen de transparantieverplichtingen en maken een praktisch stappenplan richting december 2027.

Geen lijvig rapport, maar een onderhoudbaar register en een concrete actielijst. Waar juridische interpretatie nodig is, werken we samen met uw raadsman.

Wilt u weten waar u staat? Tijdens een vrijblijvend gesprek van dertig minuten overlopen we uw situatie. Daarna weet u of de AI Act voor uw organisatie vooral een agendapunt of al een actiepunt is.

Deze tekst is opgesteld met AI-ondersteuning en inhoudelijk nagelezen door PD-Consult, dat de redactionele verantwoordelijkheid draagt.

Bronnen

Peter Druyts